24 stycznia obchodzimy Międzynarodowy Dzień Edukacji – święto ustanowione przez ONZ i UNESCO, które podkreśla, że edukacja jest prawem człowieka, dobrem publicznym i fundamentem zrównoważonego rozwoju. Tegoroczne hasło brzmi: „Siła młodzieży we współtworzeniu edukacji” („The power of youth in co-creating education”) i zwraca uwagę na rolę młodych ludzi w kształtowaniu systemów edukacyjnych oraz decyzji wpływających na ich przyszłość.
Młodzież do 30. roku życia stanowi ponad połowę światowej populacji. To pokazuje jasno: nie wystarczy edukować młodych – trzeba ich słuchać, angażować i traktować jako partnerów w projektowaniu edukacji odpowiadającej na współczesne wyzwania społeczne, technologiczne i klimatyczne.
UNESCO postanowiło sprawdzić, jak wygląda realny wpływ młodzieży na edukację. W opublikowanym niedawno raporcie 2026 Youth Report: Lead with youth | Global Education Monitoring Report, opartym na odpowiedziach ministerstw z 93 krajów oraz 101 organizacji młodzieżowych i studenckich, widać wyraźną lukę między deklaracjami a praktyką. Tylko jedna trzecia państw posiada formalne struktury angażowania młodzieży, a w 75% przypadków udział ten ogranicza się do konsultacji. Uczniowie i uczennice są przy tym najmniej reprezentowaną grupą.
Co więcej, udział nie zawsze oznacza realny wpływ. Choć ponad połowa organizacji młodzieżowych była konsultowana przy tworzeniu polityk edukacyjnych, jedynie 35% wskazuje, że ich głos został faktycznie uwzględniony. Jednorazowe konsultacje, bez informacji zwrotnej i dalszej współpracy, często mają charakter pozorny.
Raport pokazuje również, że samorządy uczniowskie w wielu krajach działają głównie symbolicznie – ich rola ogranicza się do wydarzeń szkolnych, a uczniowie rzadko uczestniczą w decyzjach dotyczących programów nauczania, oceniania czy polityk równościowych.
Jednocześnie UNESCO podkreśla ogromny potencjał organizacji młodzieżowych, które często szybciej niż instytucje publiczne reagują na wyzwania takie jak kryzys klimatyczny, zdrowie psychiczne, edukacja włączająca czy prawa ucznia i studenta. Problemem pozostaje jednak brak stabilnego finansowania i formalnego uznania ich roli.
Raport „Lead with youth. Youth report” rekomenduje:
Właśnie na te wyzwania odpowiada projekt It’s Global Education Time (GET), w którym partycypacja młodzieżowa jest jednym z kluczowych elementów. Projekt zakłada realne włączanie młodych osób w proces planowania i realizacji działań edukacyjnych dotyczących globalnych wyzwań.
W ramach projektu GET zaplanowano akcje młodzieżowe, realizowane m.in. w szkołach i społecznościach. Każdą inicjatywę przygotuje grupa młodych osób, które – zainspirowane zajęciami pilotażowymi, wsparciem nauczycielek i nauczycieli oraz własną motywacją – zaplanują działania uświadamiające w swoich lokalnych środowiskach: klasach, szkołach, na osiedlach czy w grupach rówieśniczych.
Uczestnicy i uczestniczki otrzymają wsparcie w postaci seminarium inspiracyjnego online, indywidualnych konsultacji dla każdej grupy inicjatywnej oraz możliwości zakupu materiałów potrzebnych do realizacji akcji. Nasz projekt pokazuje, jak w praktyce oddawać młodym głos, sprawczość i odpowiedzialność, traktując ich jako współtwórców edukacji i odpowiedzi na globalne wyzwania.
Źródło danych w artykule: UNESCO, The 2026 Youth Report „Lead with youth”
